Samenwerken aan gezondheid: wat de praktijk ons leert

12 februari 2026, 09:26

In haar proefschrift Good health for all onderzoekt antropoloog en bestuurskundige Fia van Heteren hoe gezondheid in de praktijk vorm krijgt bij huisartsen, ggz-professionals en sociaal werkers. Door het dagelijkse werk van uitvoerend professionals centraal te stellen, laat zij zien wat nodig is om gezondheidsverschillen te verkleinen, vooral voor mensen met gecombineerde problemen.

Wat was voor jou de aanleiding voor dit onderzoek?

“Steeds meer mensen hebben te maken met een combinatie van fysieke, psychische en sociale problemen, zoals gezondheidsklachten in combinatie met schulden, werkloosheid of depressie. Zij hebben hulp nodig van diverse professionals uit verschillende organisaties uit het sociale domein, de algemene gezondheidszorg en de mentale gezondheidszorg. Dit komt extra vaak voor bij mensen met een lage sociaaleconomische status. In de praktijk betekent dit dat huisartsen bijvoorbeeld moeten samenwerken met wijkverpleging, psychologen en schuldhulpverlening. Ik wilde begrijpen hoe die samenwerking er in het dagelijks werk uitziet en wat dat betekent voor de mensen om wie het gaat.”

Hoe heb je dat onderzocht?

“Ik heb etnografisch onderzoek gedaan. Dat betekent dat ik langere tijd met professionals heb meegelopen, hun werk heb geobserveerd en hen hierover heb gesproken en geïnterviewd. Door te beginnen bij de basis – wat verstaan professionals onder gezondheid en hoe willen zij dat bereiken – wordt zichtbaar wat dit betekent voor samenwerking met cliënten en andere professionals.

Wat viel je daarin vooral op?

“Hoewel van professionals wordt verwacht dat zij domeinoverstijgend samenwerken, werken beleid, regels en financiering dat in de praktijk vaak tegen. Dat heeft directe gevolgen voor cliënten, vooral voor mensen in kwetsbare situaties. Daarnaast zag ik dat veel professionals werken in zogenoemde fluïde teams, teams waarin grote verschillen zijn tussen professionals en  waarin samenwerkingspartners voortdurend wisselen.”

Wat betekent dat voor de samenwerking?

“In fluïde teams is samenwerking vaak informeel en gebaseerd op interpersoonlijke relaties. Die relaties zijn waardevol, maar ook kwetsbaar. Als iemand wegvalt, kan de samenwerking instorten. Professionals moeten steeds opnieuw improviseren en nieuwe partners zoeken. Dat kost tijd en levert spanning op, terwijl die tijd juist hard nodig is voor de cliënt.”

Wat vraagt dit van professionals?

“Het vraagt flexibiliteit en aanpassingsvermogen, maar ook empathie. Goed kunnen luisteren, openstaan voor andere perspectieven en respect hebben voor verschillende professionele achtergronden zijn cruciale vaardigheden in een context waarin samenwerking nooit vanzelfsprekend is.”

Een deel van je onderzoek gaat over huisartsen en hun relatie tot patiënten met diverse sociaaleconomische statussen. Waarom?

“Huisartsen zijn vaak het eerste aanspreekpunt voor mensen met problemen. We weten dat professionals, vaak onbewust, onderscheid maken op basis van status, maar niet goed hoe dat gebeurt. Daarom heb ik onderzocht hoe huisartsen statuskenmerken gebruiken in hun redeneringen over patiënten.”

Wat heb je daarin gevonden?

“Uit gesprekken met huisartsen bleek dat zij – vaak onbewust – onder andere kijken naar de stabiliteit in het leven van een patiënt, naar de mate van herkenning tussen arts en patiënt en naar aannames over opleidingsniveau en levensstijl. Deze overwegingen gebruiken huisartsen bij de vormgeving van behandelplannen en in hoeverre zij dat samen met de patiënt doen.”

Wat kunnen professionals met deze inzichten?

“Ze laten zien hoe belangrijk ruimte voor reflectie is. Reflecteren op je eigen aannames over patiënten en over (de samenwerking met) collega-professionals maakt samenwerking vaak makkelijker én kan bijdragen aan meer rechtvaardige zorg.”

Wat betekent jouw onderzoek voor beleid?

“Betere samenwerking ontstaat niet vanzelf. Als beleid inzet op samenwerking tussen het medische en sociale domein, moet aandacht voor de dagelijkse praktijk van uitvoerend professionals daarin centraal staan. Daarnaast is het belangrijk dat professionals in hun opleiding en in de praktijk genoeg ruimte krijgen om te reflecteren op hun eigen handelen. Alleen zo kunnen we werken aan toegankelijke, samenhangende en rechtvaardige zorg voor iedereen.”